Mapa konstelacji gwiazd. O gwiazdozbiorach, Woźnicy, Orionie, Małej i Wielkiej Niedźwiedzicy.

Pierwsze zapiski Asyryjskich duchownych, mitologia starożytnej Grecji oraz podania pochodzące z Mezopotamii dowodzą, iż ludzie zwykli nazywać konstelacje gwiazd (gwiazdozbiory) zgodnie z wierzeniami obowiązującymi w danej epoce. Sprawiło to, że na półkuli północnej dominuje nazewnictwo związane z bóstwami i bohaterami opowieści, a więc : Herkulesem, Lwem, Hydrą, Rakiem, Pucharem, Krukiem, Strzelcem, Centaurem, Rzeką Erydan i Smokiem.

Dopiero podróże morskie wielkich odkrywców oraz wynalezienie teleskopu wywarły znaczący wpływ na nazewnictwo gwiazdozbiorów znajdujących się na półkuli południowej. Nadano im bowiem takie nazwy jak chociażby: Rajski Ptak, Mucha, czy Złota Ryba. Co ciekawe, nasz rodak, Jan Heweliusz, nazwał gwiazdozbiory nieba północnego, a nazwy te przetrwały i obowiązują do dziś. Są to: Jaszczurka, Lisek, Mały Lew, Psy Gończe, Ryś, Tarcza i Sekstant.

Wymienione powyżej nazwy obowiązują od wieku siedemnastego, kiedy to John Bayer wydał swój ilustrowany atlas nieba. Okazuje się więc, że możemy być dumni nie tylko z Mikołaja Kopernika. „Dziś, kiedy na niebie wyróżniono 88 gwiazdozbiorów, mało kto zdaje sobie sprawę, że był to długi i skomplikowany proces, w którym jedne konstelacje pojawiały się, inne znikały zastępowane przez nowe, a jeszcze inne dzielone były na mniejsze. Część z nich nie istniała w ogóle przed epoką wielkich odkryć geograficznych, kiedy przed oczami ludzi Zachodu stanęły układy gwiazd widoczne na południowym niebie.”

Nie każdy zdaje sobie sprawę, że wygląd nieba w znacznym stopniu zależny jest od miejsca i czasu obserwacji, jak również – od  pory roku (kąta nachylenia Ziemi względem Słońca).

Sprawia to, że na letnim niebie zobaczymy inne gwiazdy niż w porze zimowej (sprawdź na interaktywnej mapie nieba).

 

WOŹNICA – AURIGA

Nazwa ta pochodzi z mitologii greckiej. Nawiązuje ona do opowieści o Myrtilosie, synu boga

Hermesa. Nasz bohater był woźnicą króla Ojnomaosa. Zakochał się on bez wzajemności w jego córce, Hippodameji. Za próbę gwałtu na niej, Myrtilos został zabity przez partnera królewny. Hermes, korzystając z pomocy bogów, przeniósł syna na sklepienie niebieskie. Na gwiazdozbiór składają się takie gwiazdy jak chociażby Kapela (Au, Ab, Ha, Hb,) czyli Koza. Intrygującym jest fakt, iż ta z kolei nazwa wywodzi się od świętej kozy, która karmiła Zeusa.

 

MAŁA NIEDŹWIEDZICA – URSA MINOR

Mały Wóz, zwany też Małą Niedźwiedzicą, przypominał Grekom Arkasa, syna Zeusa i nimfy Kallisto. Władca Olimpu przemienił go w niedźwiedzia i umieścił na sklepieniu niebieskim. Mały Wóz stanowi mniejszą część Wielkiego Wozu i charakteryzuje się dyszlem wygiętym w przeciwną stronę niż ma to miejsce w przypadku jego bardziej okazałego odpowiednika. Na końcu dyszla znajduje się Gwiazda Polarna (Polaris Navigatoria). Jest ona oddalona od Ziemi o 430 lat świetlnych. Jest to żółty nadolbrzym i zarazem cefeida pięć razy większa od naszego Słońca. Gwiazdę polarną można obserwować na terenie Polski przez cały rok. Pozostałe dobrze widoczne gwiazdy Małego Wozu to Kochab i Pherkad.

 

WIELKA NIEDŹWIEDZICA – URSA MAIOR

Konstelację tę poznajemy już na pierwszych lekcjach geografii. Często nazywana jest ona także Wielkim Wozem. Można ją obserwować przez cały rok. Nazwa „Wielka Niedźwiedzica” wywodzi się z Grecji. Żona Zeusa, Hera, dowiedziała się o romansie swego męża z nimfą Kalisto, po czym zamieniła ją w niedźwiedzicę. Zeus, pragnąc uchronić swoją kochankę przed śmiercią, przeniósł ją na nieboskłon. Jednymi z ciekawszych gwiazd są Mizar i Alkor. Wedle najnowszych badań stanowią one układ sześciokrotny.

 

ORION – ORION

Najlepiej widoczną konstelacją na niebie północnym jest Orion, który to gwiazdozbiór zawdzięcza swoją nazwę synowi Posejdona. Był on Jamesem Bondem tamtych czasów, przystojnym, okazałym myśliwym, do którego kobiety miały wielką słabość. Chciał on zgwałcić Artemidę, ta jednak zesłała skorpiona, który śmiertelnie użądlił herosa. Od tamtej pory bohater prowadzi na niebie polowania w towarzystwie swoich wiernych psów.

Na gwiazdozbiór Oriona składają się: Betelgeza, Bellatrix, Rigel i Saiph oraz trzy gwiazdy tworzące asteryzm Pasa Oriona, a więc Alnilam, Alnitak i Mintaka.

Warto zwrócić szczególną uwagę na Betelgezę, która to jest czerwonym olbrzymem. Znajduje się ona bowiem u kresu swojej ewolucji, co oznacza, że może w każdej chwili eksplodować, zamieniając się w supernową. Niektórzy spekulują, że zdarzenie to miało już miejsce, jednakże jego skutki będą mogły obserwować prawdopodobnie dopiero nasze wnuki. Czy faktycznie tak będzie? Czas pokaże. 🙂

Na tle Oriona zaobserwować można Wielką Mgławicę Oriona, gdzie rodzą się gwiazdy skąpane w chmurze gazu i pyłu międzygwiezdnego. Jest ona widoczna gołym okiem w postaci zamglonej gwiazdki znajdującej się poniżej Pasa Oriona.

W pobliżu gwiazdy Alnitak znajduje się inny doskonale znany element omawianej konstelacji, a mianowicie – ciemna mgławica Koński Łeb, która to wygląda na niebie wręcz spektakularnie. Orion uważany jest za doskonały drogowskaz na zimowym niebie. Sąsiaduje on z gwiazdozbiorami Bliźniąt, Byka, Wielkiego Psa oraz Zająca.

 

Zamów swój plakat z gwiazdozbiorem.